GARNWERD
We reizen verder naar het wierdedorpje Garnwerd aan het schilderachtige Reitdiep. Het Reitdiep is in 1629 gegraven om het kronkelende riviertje De Raken te omzeilen.
In dit dorp vindt u het kleinste dorpsstraatje van Nederland, de Burgemeester Brouwerstraat, welke op sommige plaatsen nog geen drie meter breed is. Dit straatje wordt geflankeerd door monumenten. Derhalve is Garnwerd aangewezen als beschermd dorpsgezicht.
Café Hammingh (Hunzeweg 32) is een authentiek 19e eeuws dorpscafé, waar u heerlijk kunt eten, of op het terras aan het water een drankje kunt nemen. Vroeger deed het dienst als veerhuis. Een oud verhaal luidt dat de orgel van de kerk van Garnwerd niet geheel volgens plan is verkregen. De heer van Aduard had een orgel besteld. Het schip waarmee het orgel aankwam, bleef echter bij Garnwerd in het ijs steken. Daar de Heer van Aduard in geldnood zat, hebben de Garnwerders het orgel maar in hun eigen kerk geplaatst.
Korenmolen De Meeuw uit 1851 is in het weekend en op afspraak te bezichtigen. In Garnwerd is zwemgelegenheid in het Reitdiep bij de speelweide. U kunt er tevens kano’s en fietsen huren (leuk voor een fiets- of wandeltocht) en er is een jachthaven voor de kleine recreatievaart. Ook Garnwerd is bij uitstek geschikt voor een leuke Nordic Walking workshop.
WINSUM
Iets verder naar het noordoosten ligt Winsum. Dit dorp noemt zichzelf “kanodorp bij uitstek”, een dorp welke zich bezighoudt met de watersport, dus. Winsum is een redelijk groot dorp, waar inderdaad uitstekende kanomogelijkheden zijn. U kunt prachtige kanotochten maken tussen rietkragen en over stille vaarroutes door de weilanden. In deze omgeving kunt u zo'n 450 kilometer kanoën. Mogelijkheden genoeg om bijvoorbeeld een kanovakantie te plannen!
Huur eens een kano bij kanoverhuurbedrijf Marenland (Winsummerdiep 6) en maak een trip via het Winsumerdiep, de Kromme Raken en het Mensingeweerster Loopdiep. Al peddelend komt u langs de sluizen: de Aduarderzijl, de Schouwerzijl en de Schaphalsterzijl. In het water van de Kromme Raken groeien vele soorten fonteindrui, zannichellia en kroossorten. U ziet aan de zijkanten riet, lisdodde, oeveregge, lidsten, waterbies, gele lis, mannagras en nog veel meer. U zult ook waterhoenders en kleine karekieten tegenkomen. Marenland Recreatie biedt ook leuke groepsarrangementen aan voor personeelsuitstapjes.
Waarschijnlijk woonden er in het jaar 600 voor Christus al mensen op de plek waar nu Winsum gevestigd is. Winsum is altijd een bloeiende handelsplaats geweest en had markt-, munt- en tolrecht.Vlakbij het centrum ligt een schilderachtig haventje. Aan de chique villa’s even verderop is te zien dat Winsum vroeger een welgesteld dorp was. In het dorp staan twee karakteristieke molens en Winsum heeft de gemetselde stenen brug de Boog en de Jeneverbrug.
BREEDE
Via Baflo rijden we naar het noorden over de N363 en komen aan in Breede. De naam Breede is afgeleid van Breede Ae; het dorp is ontstaan op een hoge plaats op een kwelderwal. In Breede vinden we een witgegeschilderde 13e eeuwse tufstenen kerk met een rode uivormige toren, een pastorie, monumentale woningen en een borg. De Breedenborg werd gebouwd in de 16e eeuw. In de 19e eeuw werd het gesloopt en vervangen door een nieuw gebouw. De huidige Breedenborg is een herbouw van het vorige pand dat in Momenteel wordt de borg gebruikt als conferentieoord.
“De Breede” is een recreatiegebied van ca. 6 ha, met een prachtig bosterrein, oude boomgaarden en grasvelden. Het gebied bevat een karakteristiek stukje natuurschoon temidden van mooie akkerbouwvelden en u vindt hier o.a. een verwarmd openluchtzwembad, een midgetgolfbaan en een camping (Breede 4).
WARFFUM
Vervolgens rijden we door naar Warffum, ook weer een wierdedorp. De naam Warffum komt waarschijnlijk van "erf" (heem) op een wierde. Tot 1811 heeft Warffum aan zee gelegen. Het dorp bestond toen uit enkele grote veehouderijen, die op wierden lagen. Na 1800 werd Warffum door de rijkdom van de boeren een welvarend dorp.
In Warffum wordt het
Op Roakeldais-festival gehouden. Dit is een terugkerend internationaal folkloristisch
dansfestival met ongeveer 30 dansgroepen uit binnen- en buitenland, welke elke
zomer een week naar Warffum komen. Op zaterdagmiddag trekt een optocht van
dansers en muzikanten door de straten van Warffum. Zo nu en dan stopt de parade
om een kleine straatvoorstelling te geven. Dit is een leuk schouwspel en
trekt elk jaar veel bezoekers. Op Roakeldais is de Groningse uitdrukking voor
“op goed geluk”.
Warffum heeft veel monumenten. Deze monumenten zijn voor een deel opgenomen in het openluchtmuseum Het Hoogeland (Schoolstraat 4). Het museum bestaat uit 16 ingerichte kleine oude huisjes, waarvan een groot deel nog bewoond wordt. In dit museum is o.a. een gasthuis uit de 18e eeuw te bezichtigen, een schutstal uit 1841, een schippershuis, een joodse slagerij, enz. Hier ervaar je hoe rustig het vroeger was in Nederland. In het oude klaslokaaltje liggen de leesplankjes nog op de schoolbankjes. Bij het binnengaan van de kleine huisjes moet u goed letten op uw hoofd! De bewoners waren veel kleiner dan wij en wij kunnen ons maar amper voorstellen dat ze in deze kleine huisjes konden leven en werken met hun grote gezinnen. De wandeling door dit openluchtmuseum voert ook langs de dorpskroeg “Bie Koboa”. In deze authentieke kroeg kunt u een kopje koffie drinken en een stukje poffert eten; een lekkernij uit de provincie Groningen, welke gegeten wordt met boter en gele basterdsuiker. Dit museum is absoluut een aanrader.
De dorpskern met zijn gerestaureerde panden en unieke kerkpaadjes is beschermd stadsgezicht. In Warffum bevindt zich een Museumsmederij, genaamd De Lantaarn (Hoofdstraat 8). Ook op tuingebied heeft Warffum genoeg te bieden. Het heeft een 2500 m2 grote rozentuin met prachtige buxushagen, een grote vijver en meer dan 300 rozen (Oostervalge 25). In Warffum vindt u o.a. een camping, fietsverhuur en een jachthaven.
NOORDPOLDERZIJL
We rijden via Oostervalge naar Wadwerd, waar we linksaf gaan
naar Noordpolderzijl. Hier aan zee bevindt zich een klein schilderachtig
vissershaventje, waar u (al
s u geluk heeft!) verse garnalen van de schipper
kunt kopen. U kunt een drankje drinken in ’t Zielhoes, een gerestaureerd huis
uit het begin van de 19e eeuw (Zijlweg 4). In de winter kunt u hier
genieten van een heerlijke boerenkool- of kapucijnermaaltijd.
Dit restaurant ligt bij de oude sluis uit 1830. Als gevolg van de verzwaring van de zeedijk, moest de sluis vervangen worden door een nieuwe. Ter herinnering aan deze verzwaring is in de dijk een schitterend steenmozaiek aangebracht. Het is lekker om de sfeer van het wad op te snuiven of uit te waaien op de dijk: u heeft vanaf hier een prachtig uitzicht over de mooie kwelders. Op deze kwelders groeit onder andere lamsoor en zeekraal. Tijdens de vogeltrek strijken veel steltlopers en ganzen neer op deze kwelders, om weer een beetje op krachten te komen. Als u geluk heeft kunt u vanaf de dijk Borkum zien of de eilanden Rottum en Rottumerplaat. Bij eb valt het haventje droog en de vissersboten en andere schepen moeten dan wachten tot het weer vloed wordt. Door de rust en ruimte van de zee ervaart u dat er ook meer rust en ruimte komt in uw hoofd.
Tweemaal per dag staat er genoeg water in de stokkengeul om met een boot het wad op te gaan. U kunt kiezen uit een korte rondvaart van ca. 1,5 uur of een dagtocht. Een dagtrip kan bestaan uit een wadzwerftocht, een combinatie van varen en eilandbezoek. U kunt wandelen, jutten, zonnen, kastelen bouwen van zand en de natuur ontdekken van het onbewoonde eiland Simonszand. Er zijn ook excursies waar u op afstand zeehonden kunt spotten of waarbij u kunt barbecuen op het strand. Hoor de stilte van het wad, proef de smaak van het zoute water en zie het wad veranderen in een landschap van prielen, geulen en zandbanken. Als u eens een keer mee wilt, kunt u bellen met ’t Zielhoes (0595- 423058).
USQUERT
We rijden terug naar Usquert. Dit dorp is bekend van zijn ‘kruisstee’ boerderijen. Een kruisstee is een boerderij met een voorkamer met oud-Groninger smalle ramen en een zeventiende eeuwse schoorsteen. Het gemeentehuis van Usquert is ontworpen door Berlage; het staat aan de Raadhuisstraat. De kerk van Usquert dateert uit de 12e eeuw en molen ‘Eva’ dateert uit 1891.
UITHUIZEN
Vanuit Usquert rijden we naar Uithuizen. Uithuizen is niet
genoemd naar het feit dat de bewoners uithuizig zouden zijn. Uithuizen komt van
Uiterste Huizen, omdat het zo noordelijk ligt. Vroeger was Uithuizen een
agrarisch centrum met grote vee- en paardenmarkten. Er worden veel verschillende
godsdiensten beleden in Uithuizen. Dit blijkt uit de vele kerken die hier staan. Er is een Hervormde Kerk een Doopsgezinde, een Gereformeerde Kerk en een
Katholieke Kerk.
U kunt een wandeltocht en/of fietstocht maken (fietshuur is mogelijk) en u kunt een bezoek brengen aan diverse musea en natuurlijk aan de befaamde Menkemaborg (Menkemaweg 2). U zou dus best een wandelvakantie of een fietsvakantie kunnen combineren met een bezoek aan enkele Groninger borgen.
Deze borg was van oorsprong een klein steenhuis, die in de loop van de tijd steeds verbouwd is, totdat er een borg ontstond. De ingang van het steenhuis was op de eerste verdieping en kon alleen maar met een ladder bereikt worden. De steenhuizen waren gebouwd om de bewoners te beschermen tegen onrust op het platteland en de grote macht van de stad Groningen. De bewoners hadden zelfs ruiters in dienst, waarbij het recht van de sterkste gold als er onraad was.
Als u de borg binnenstapt ziet u meteen hoe de Jonkers in de 17e en 18e eeuw leefden. De grachten, tuinen en singels en oprijlaan van de borg liggen er nog net zo bij als in de 18e eeuw. In de hoge bomen bevinden zich tientallen reigersnesten. Aan de oostzijde van het borgterrein vindt u het zogenaamde snoekgat; een brede gracht met aan het einde een kleine plas. In dit water werd vroeger vis gekweekt. In de borg kunt u een herenkamer bekijken, een damessalon, een zaal, een bibliotheek, een slaapkamer, een eetkamer en een keuken.
De borgtuin is een echte Nederlandse baroktuin met rechte paden, geschoren heggen, gesnoeide taxusbomen en buxussen; aangelegd volgens het originele tuinplan uit 1705. Het lusthof voor het zomerhuis met poorten en halve koepels is zeker een kijkje waard. Aan de oostkant van de borg vindt u de keukenhof: hier worden de groenten en kruiden verbouwd. In de boomgaard vindt u appelbomen en er staat een perenberceau. Er is ook een doolhof aangelegd. De schitterende rozentuin bloeit nog elk jaar uitbundig. Het Schathuis bij de borg is ingericht als pannekoekrestaurant.
In de Groninger Week wordt de borg een avond verlicht met kaarslicht. Er heerst dan een sprookjesachtige sfeer en u wordt verwelkomd door lakeien in toepasselijke kleding.
Tegenover de Menkemaborg bevindt zich het Museum 1939-1945
(Dingeweg 1). Dit museum staat in het teken van de bevrijding. Het bezit een
legendarische jeep, de Engelse parafiets, de Amerikaanse parachutistenscooter,
een Shermantank, de “bren” carrier, ster- en V-motoren, een unieke Rolls-Royce
X-motor, afluisterapparatuur, pistoolmitrailleurs, raketwerpers en legio
gebruiksvoorwerpen uit oorlogstijd. Ook vindt u er o.a. een blouse van
parachutestof en surrogaten van amateur-tabak en kleizeep. Heeft u wel eens een
amfibievoertuig gezien, een auto die kan rijden en kan varen? In dit museum
kunt u het allemaal zien.
Koren- en pelmolen “De Liefde” (Mennonietenkerkstraat 15) is een achtkantige bovenkruier met stelling. De molen is meestal op dinsdag en donderdag geopend van 10 tot 16 uur en vaak ook op zaterdag van 13 tot 16 uur. In het Kantmuseum aan de Oude Dijk 7, leert u alles over kantklossen.
Overnachten kunt u in het sfeervolle hotel ‘Het Gemeentehuis’ (Hoofdstraat Oost 16). Dit hotel is gebouwd in 1865 en na een brand in 1995 is het in authentieke staat hersteld. In het Oostenrijkse specialiteitenrestaurant Gasthof ‘De Unie’ wordt u in Oostenrijkse klederdracht bediend. Een Bourgondisch diner wordt begeleid door Oostenrijkse Ridders, Jonkers en Jonkvrouwen.
UITHUIZERMEEDEN
Tussen Uithuizen en Roodeschool ligt Uithuizermeeden. Het
dorp is genoemd naar de buitendijkse meeden of graslanden op de kwelders bij
Uithuizen. In de kwelder werd het vee van Uithuizen gehoed. Omdat in de 12e en 13e eeuw tegen de dijken
vruchtbare gronden werden afgezet ontstond door het recht van aanwas een
welvarende boerenstand. Overblijfselen hiervan zij o.a. de grote herenboerderijen
en de borgen.
In Uithuizermeeden staat de Rensumaborg welke momenteel gebruikt wordt als restaurant voor groepen. Deze borg bevindt zich aan de noordzijde van het dorp en is omgeven door prachtig groen. De borg is in 1700 herbouwd en is na verval geheel gerestaureerd in 1977. Indien u op de fiets langs deze prachtige borg wilt fietsen, raden wij u aan om een mooie fietstocht te maken. Voor de historie van dit gedeelte van Groningen kunt u terecht in Museum Het Hoogeland (Hoofdstraat 13), welke een dependance is van het Openluchtmuseum in Warffum.
In Uithuizermeeden kunt u genieten van een ontbijt in de tuin met uitzicht op de velden als u gaat logeren bij de ‘Lentemaheerd’. Dit is een prima plek om uit te waaien op de dijk en te genieten van de vergezichten over het wad (Schapeweg 21).
ROODESCHOOL
Vervolgens rijden we naar Roodeschool. Dit dorp dankt haar naam aan het rode dak van de school, welke gebouwd werd in 1730. Roodeschool heeft het noordelijkste spoorwegstation van Nederland.
EEMSHAVEN
We rijden verder naar de Eemshaven. Op dit noordelijke puntje van Nederland staan de windmolens vrolijk te draaien. De Eemscentrale is de grootste energiecentrale van West-Europa. Het windpark heeft 44 Megawatt aan windmolencapaciteit en bestaat uit bijna 134 windmolens die in de Eems- en Emmapolder en in het Eemshavengebied staan opgesteld. Deze windmolens leveren groene stroom.
In de Eemshaven vindt de op- en overslag plaats van alle mogelijke goederen, als containers, bulk of zakgoed. Ook diepgevroren producten worden hier verscheept of in grote koelhuizen opgeslagen.
Het Infocentrum aan de Robbenplaatweg geeft veel informatie over het Eemshavengebied. Vanuit de Eemshaven worden taxfree mini-cruises en rondvaarten op de Eems, de Dollard en de Waddenzee georganiseerd. Tijdens deze cruises kunt u belastingvrij inkopen doen.
BORKUM
Vanuit de Eemshaven vertrekt de boot naar Borkum, waar u een dagje kunt fietsen of uit kunt waaien op het strand. Op het eiland reist u met een ouderwetse stoomtrein vanaf de haven naar het centrum van het eiland, waar u kunt genieten van een rustgevende strandwandeling of een gezellig terrasje.
MIDDELSTUM
We rijden terug over de Eemshavenweg richting Groningen. We nemen de afslag Middelstum en nemen een kijkje in dit leuke terpdorp met z’n mooie dorpskerk. Deze Hippolytuskerk is een laatgotische kerk uit de 15e eeuw. In het dorpscentrum staan schilderachtige woningen. De eerste bewoners vestigden zich hier al in 600 voor Christus.
In Middelstum kunt u lekker eten bij Herberg In De Valk aan de Burchtweg 12 (reserveren wordt aangeraden). Dit is een echte herberg met uitzicht op het Groninger land en het Groninger water. De soep die hier geserveerd wordt is indrukwekkend lekker. Een andere specialiteit van deze herberg is vers gebakken brood met koud geperste groene olijfolie, knoflook en tijm. Om de vingers bij af te likken! Ze hebben ook een prachtig terras.
Museum Bakkerij Mendels aan de Kerstraat nr. 3, heeft een winkelinterieur uit ongeveer 1830, een authentieke bakkerij en een expositiezolder. Ook kunt u een leuke wandeling maken, welke onder andere voert door het Middelstumerbos, welke bestaat uit essen, eiken en elzen. Er broeden allerlei soorten zangvogels en zoogdieren uit de wijde omgeving verblijven hier graag.
Aan de zuidkant van Middelstum zijn twee percelen geschikt gemaakt voor griendteelt. Grienden zijn culturen van wilgen, die in de winter bij de grond worden afgesneden. Het product, de wilgenteen, kan worden gebruikt om manden van te vlechten. Oudere wilgenteen kan gebruikt worden voor het maken van zinkstukken voor dijkaanleg.
Aan de overzijd
e van het Middelstumerbos ziet u het
voormalige terrein van de borg Ewsum. Op het binnenste eiland heeft het
borggebouw gestaan, welke in 1863 werd afgebroken. Op het voorterrein staat nog
het schathuis. Dit was de vroegere stal waar in 1932 een boerenschuur bij
aangebouwd is.
ONDERDENDAM
Onderdendam, een dorpje dat ten westen van Middelstum ligt, ziet er idyllisch uit. Het telt vele schitterende historische gebouwen, zoals het Waterschapshuis aan de Bedumerweg. Het is leuk om eens te kijken bij het voormalig kantongerecht aan de Middelstumerweg en bij de schitterende herenhuizen die in dit dorp staan. Onderdendam beschikt over 16 beschermde monumenten, 28 beeldbepalende panden, een watermolen en de romp van een korenmolen. Onderdendam is een rustig dorpje met een knooppunt van waterwegen en een rijk handelsverleden. Vroeger was hier zelfs een gevangenis gevestigd. Onderdendam is genoemd naar 'Uldernadomme'.
BEDUM
We rijden langs het Boterdiep naar Bedum. Ook Bedum heeft
een rijke geschiedenis. Omstreeks het jaar 1000 was dit gebied een m
oerasachtige
vlakte met hier en daar bossages. Afwisselend werd dit gebied beheerst door
invallen van de Noormannen, geloofstwisten, oorlogen en overstromingen.
De scheve toren van de Walfriduskerk wordt toepasselijk ‘Schaiftoren’ of ‘Pisa van het Hoogeland’ genoemd. Tijdens de Middeleeuwen bezochten veel bedevaartgangers het graf van de heilige Walfridus, naar wie de Walfriduskerk genoemd is. Walfridus was een vrome boer die elke dag naar de stad ging om te bidden. Omdat zijn land vaak onder water liep, besloot hij een dijk aan te leggen. Het gebied binnen de dijk ontwikkelde zich en zo ontstonden vele dorpen. Tijdens de plundertochten van de Noormannen werden Walfridus en zijn zoon meegenomen en onthoofd. De inwoners van Bedum begroeven de lichamen en bouwden op hun graf een kerk en een kapel. De houten kerk bleek echter te klein voor de grote toestroom aan bedevaartgangers, die afkwamen op de geruchten dat er zich rond het graf van Walfridus wonderen voordeden. De kerk werd dan ook al gauw vervangen voor een enorme tufstenenkerk: de Walfriduskerk.
Aan de zuidkant van Bedum vindt u het Bedumerbos, waar u een wandelingetje kunt maken.
ZUIDWOLDE
We rijden nog iets verder door naar het zuiden en komen aan in
Zuidwolde. De naam Zuidwolde verwijst naar het bos dat vroeger op deze plek
moet hebben gestaan. Aan het Boterdiep ziet u nog de Jaagpaal, die vroeger werd
gebruikt om trekschuiten door te trekken. Het is een idyllisch dorp met mooie
huizen langs het water. In het water liggen bootjes en waterlelies.
In het centrum van Zuidwolde ligt al bijna tachtig jaar een café: Eetcafé Moeke Vaatstra. Het pand uit 1866 was vroeger een pastorie. In 1924 werd het een café voor de trekschuiten op weg naar de stad. De sfeer in het café doet denken aan die tijd. Jaarlijks wordt in dit eetcafé de Literaire Avond Zuidwolde georganiseerd. Vanaf Eetcafé Moeke Vaatstra kunt u een wandeling maken door de omgeving.
't Witte Lam is de molen van Zuidwolde. 't Witte Lam is een poldermolen, welke in 1860 gebouwd werd om het overtollige water van de polder in het Boterdiep te lozen. De molen dankt zijn naam aan het omringende grasland, wat dezelfde naam heeft.
Zuidwolde ligt vlakbij het mooie natuurgebied van Kardinge. In dit gebied kunt u een leuke Nordic Walking workshop volgen.